(A)cross All Boundaries

Cross-dressing plays a multitude of roles in theatre all around the world

The man, the woman, and the transgender: all portrayals of the Maati, the titular character that takes center-stage in Drama School Mumbai’s Hindi adaptation of Federico Garcia Lorca’s Yerma. Director Mahesh Dattani’s reinterpretation, however, is about more than just Maati. Instead, she is just a vehicle through which he explores gender-bending on stage.

So we decided to take a look at various other productions that use gender-bending and cross-dressing to challenge the roots of a fiercely conservative India that has traditionally frowned upon co-ed theater.

The plights of the transgender, then, date back to mythological times. Now, though, they are no longer boxed into the stereotypes that have defined them for so long. The on-stage narrative has progressed, transforming from the dominant heterosexual nature of stories to one in which alternative sexuality is acceptable, almost flaunted in order to challenge an audience that is ready and willing to be challenged. The line written by Faezah Jalali, writer-director of Shikhandi: The Story of the In- betweens comes to mind:

Photo Courtesy: The Hindu

“I’m the androgynous, the Mr the Ms, I’m the good and the evil too. I’m me, but I’m also you. I’m the sublime. I’m the timeless, I’m all the universe encompassed.”

Shikhandi is a play that draws on the epic Mahabharata, telling the tale of Amba, reborn as Shikandi to take her revenge on Bhishma.  Jalali’s work draws attention to the taboos associated with LGBT individuals, exposing gender stereotypes to battle through and hopefully overcome gender cliches that have emerged from social constructs.

By highlighting Shikhandi’s gender transformation as a consequence of social norms rather than chalking it down to destiny as it most often is when the story is told, Jalali brings in an angle that speaks out about the character’s sexuality and identity.

The challenge, though, does not restrict itself to the audience, challenging even the artists who are involved in the portrayal of this excitingly tenuous world. For actor and director Neha Singh, this whole space is novel in and of itself.

Speaking about her recent production on tour, Dohri Zindagi, Singh said, “While researching, we realized that male and female are just two extremes of the gender continuum. Our behaviour, experiences, relationships and desires oscillate between these two extremes on the gender spectrum.”

The revelation brought clarity, allowing her and her fellow artists to focus on delivering the story as “authentically” as they possibly could.

“Honesty and vulnerability are the best approaches while being true to the story one is trying to portray,” she added.

The sentiment is echoed by Vikram Phukan, director of Tape, a new stage production by the Gaysi Family that brings together improvisational performances by actors Puja Swarup, Sheena Khalid and Rachel D’Souza to showcase the colorful world of drag that most people picture when they hear the term ‘cross-dressing’ today.

Photo Courtesy: The Daily Pao

“Drag queens, or men dressing as women, has been seen on and off in various forms. This was women dressing as men,” Phukan explained about the production that addresses a ‘minority within a minority.’

There are other key players, of course. Just last week, theatre-maker and educator and Shakespeare afficionado Deshik Vansadia’s adaptation of Taming of the Shrew opened to full houses. It’s a cross-dressed version, with men playing female characters and vice-versa. While the play itself has often been called out for being regressive and highly misogynistic, Vansadia’s view of the play as satire is what he hopes will make a change.

“We are all being tamed, men or women,” he said in a recent interview with The Hindu. That explains how his version, which plays with and combats gender stereotypes by alternative casting while still retaining the material, could very well be the head-on combat against societal-driven misogyny.

It’s a step in the right direction, no doubt, integrating characters in drag onto the main stage in a way that inspires the audience to laugh, then introspect. And yet, it only makes a dent in offering respect for the personalities, from the transgenders and hijras to the iconic drag queens, who have been marginalized for so long, ostracized for their craft, rather than celebrated.

A large part of that dent can be attributed to Saaggherr Loadhii and his production of Hijda, a Marathi play that centres around two titular characters, one of whom wants to be a hijra. The other, a transgender that reflects its tradition. Opening to full houses back in 2014, the play marked a turning point in Indian theatre but also showed how far is left for us to achieve.

Society is undergoing a metamorphosis. Mapped by bright lights shone on the faces of earnest artists, the understanding of gender as we know it is shifting. The future, then, will see artists pushing the ‘gender envelope,’ toying with personalities and personas until they represent characters from all walks of life. Till then, the stage is but a medium to explore and discover what lies ahead.

For those interested in discussing gender identities in theatre, contact Drama School Mumbai.


Premanad Gajvee

कलेला वारंवार सिद्ध करावे लागते

प्रेमानंद गज्वी (१९४७-ह्यात) हे नव्वदोत्तरी मराठी नाटककार, लेखक व कवी आहेत. सामाजिक बांधिलकीचे भान ठेवून समाजातील विदारक सत्य प्रभावीपणे मांडणे यासाठी ते प्रसिद्ध आहेत. त्यांच्या “घोटभर पाणी” या एकांकिकेचे १४ भाषांत अनुवाद झाले आहेत व “किरवंत” या त्यांच्या नाटकाचे अन्य भारतीय भाषांत भाषांतर झाले आहे. त्यांच्या लेखांचा शालेय अभ्यासक्रमात समावेश झाला आहे.

पुरस्कार: वि. वा. शिरवाडकर पुरस्कार, मसापचा जीवनगौरव पुरस्कार.

नाटके: किरवंत, गांधी आणि आंबेडकर, छावणी, जय जय रघुवीर समर्थ, डॅम इट अनू गोरे, तन-माजोरी, देवनवरी, नूर महंमद साठे, शुद्ध बीजापोटी.

कथासंग्र: ढिवरडोंगा, लागण

कादंबरी: जागर, हवे पंख नवे

५ नोव्हेंबर – मराठी रंगभूमीदिनाचे औचित्य साधून रंगभूमी/थिएटर, कला, प्रतिभा याविषयावर ड्रामा स्कूल मुबईच्या वतीने निलम सकपाळ हिने सुप्रसिद्ध नाटककार प्रेमानंद गज्वी यांच्याशी संवाद साधला आहे.

प्रश्न: मराठी रंगभूमी दिनानिमित्त रंगभूमीची आजची स्थिती गती याविषयी तुमचे काय मत आहे?

गज्वी: नाटक हे फार गंभीर माध्यम आहे. रंगभूमीचा हेतू आहे जो प्रामुख्याने प्रबोधन आहे, हे विसरून चालणार नाही. आपण मराठी नाटकाची परंपरा सांगताना विष्णुदास भावेंपासून सांगतो. खरंतर त्यांच्या आधीही कर्नाटकामध्ये मराठी रंगभूमी होती. त्याचाही उल्लेख आपण केला पाहिजे. रंगभूमीबद्दल आपण फार विचार करत नाही. मराठी नाटक जगाच्या पाठीवर कुठेही होत असेल किंवा पूर्वी झाले असेल, तर त्याचाही विचार आपण केला पाहिजे. त्याचा हेतू असा की, मराठी माणसे तेव्हा काय करीत होती? त्या-त्या  काळातले सामाजिक आणि सांस्कृतिक आयाम काय होते, हे समजण्यासाठी नाटक हे उत्तम माध्यम आहे. त्यामुळे रंगभूमीकडे केवळ मनोरंजन अशा संकुचित दृष्टीने बघणे आधी थांबवले पाहिजे. दुसरे असे की गंभीरपणे नाटक लिहिणारी नाटककार मंडळी शोधावी लागतील. जे नवीन प्रश्न निर्माण झालेत, त्यावर नाटकाच्या माध्यमातून आज भाष्य करणारे कोण डोळ्यासमोर येतात? नोटबंदीला एक वर्ष पूर्ण झाले. नोटाबंदीच्या अनुषंगाने, जगण्याची जी एकूण उलथापालथ झाली त्यावर कुणी नाट्यभाषेतून व्यक्त झालेय का? त्याविषयावर आधारित प्रायोगिक का होईना, नाटक आले का? व्यावसायिक रंगभूमीला पर्याय म्हणून आपण काहीतरी निर्माण करू पाहत होतो. पण अगदी अमोल पालेकर यांच्यापासून ते अगदी विजय तेंडुलकरांच्या काळापर्यंत प्रायोगिक रंगभूमीचा पर्याय म्हणून विचारही केला गेलेला नाही, काही ठोस उभेही केले गेले नाही. त्यामुळे झाले असे की ही प्रायोगिक रंगभूमी आपोआप व्यावसायिक रंगभूमीत विलीन होत गेली. या दृष्टीने विचार करणारे लोक आपल्याकडे नाहीत असे नाही, पण पुरेसे गंभीर नाहीत.

प्रश्न: नाटकवाले आता फक्त उत्सवी मानसिकतेत रमले आहेत किंवा फक्त अवार्ड्स फंक्शनला एकत्र येताना दिसतात. त्यांना एकमेकांच्या कामाबद्दल तितकं कुतूहल किंवा आस्था उरली नाहीये. तुमचे या बाबतीत काय निरीक्षण आहे?

गज्वी: हो आपल्याकडचे लोक पूर्वीपासून उत्सवप्रेमी राहिले आहेत आणि आता तर आपल्याला रोज म्हटले तरी साजरा करायला ‘उत्सव’ हा लागतोच. सणवार नसला तर आपण आई-बाबांचा दिवसही (Mother’s Day – Father’s Day) मोठ्या जल्लोषात साजरा करतो. मग नाटक करणारी मंडळी याला कसा अपवाद ठरतील? रंगकर्मीसाठी सगळ्यात मोठा सण कोणता तर राज्यनाट्य स्पर्धा. डिसेंबर महिना तर पर्वणीच. अशा स्पर्धांसाठी छोट्या संस्था सोडाच मोठ्या व्यावसायिक संस्था सुद्धा नव्याने नाटक करतात. या महोत्सवासाठी नाटके पुनरुज्जीवीत केली जातात. गोष्ट अशी आहे की, स्पर्धेत पुरस्कार प्राप्त नाटक असेल तर नाटकाचे पुढे बुकिंग वाढते. म्हणजे प्रेक्षक सुद्धा कोणती नाटके पाहणे पसंत करतो तर ज्यात नावाजलेले चेहरे असतील, ज्या नाटकाला पुरस्कार मिळाले असतील, अशी नाटके. म्हणजे चांगल्या नाटकाचे आपण आज जे काही निकष लावतो ते समाधान देणारे नक्कीच नाही. समजा एखाद्या मोठ्या नाट्यसंस्थेने एका कलाकृतीतून पुरेसे पैसे कमवलेत, तर तिने पुढच्या वेळेस नवीन नाटककाराचे नाटक करायला काहीच हरकत नाही. पण असे करायला कोणीही धजावत नाही. स्पर्धेत पुनरुज्जीवीत नाटकासोबत नवीन लिहिलेली नाटकेही असतात. पुन्हा पुनरुज्जीवित नाटकाच्या नाटककारालाच पुरस्कार मिळतो. ज्या नाटककाराला प्रमोशनची गरजच नाही, अशा नाटककाराला पुरस्कार देऊन काय साधतात? मग नवीन नाटककाराला प्रोत्साहन कसे व कधी मिळणार? नकळतपणे आपण पुन्हा जुन्याच गोष्टींचे समर्थन करीत आहोत की काय? एकीकडे आपण गॅझेटच्या आधुनिक काळात जगतो आणि नाटकं मात्र आपण जुनीच पाहतो. म्हणजे आपले मन अजूनही मागे कुठेतरी इतिहासातच रेंगाळते आहे का? तोच इतिहास पुढे घेऊन जायचे का? मग आपण सातत्याने ज्या प्रश्नाविषयी बोलतो की “कलेसाठी कला की जीवनासाठी कला?” तो प्रश्न या उत्सवी मानसिकतेमुळे मागे पडत आहे असे माझे प्रामाणिक मत आहे. आणि फक्त एका नावाजलेल्या पुरस्कारासाठी सारा लेखनप्रपंच किंवा एकूण नाट्य व्यवहार चालताना दिसतोय. पूर्वी राज्यनाट्य स्पर्धेसाठी लोक गांभीर्याने, किमान काहीतरी वेगळा प्रयत्न करायचे. ते आत्ताचे लोक करताना दिसत नाहीत. कला सादरीकरणाऐवजी एका गर्दीत स्वतःला ढकलणे व स्वतःला सिद्ध करणे चालू आहे असे वाटते. रंगभूमीचा एकूण विचार न करता सुटसुटा-स्वतःपुरता विचार केला जातोय असे वाटते.

प्रश्न: आज लेखकाने, नाटककराने समाजात जे काही घडतंय त्याविषयी बेधडकपणे काही लिहिले  तर त्याच्या नाटकाचे, चित्रपटाचे पोस्टर्स फाडले जातात. एक जत्था संतापलेल्या अवस्थेत येतो नाट्यगृहचित्रपटगृह जाळण्याच्या धमक्या देऊन जातो. याचा अर्थ आज पॅरलल सेन्सॉरशीप अधिक स्ट्रॉन्गली वाढत चालली आहे का? आत्ताच्या काळातील नाटककाराने याला कसे भिडावे?

गज्वी: ही जी पॅरलल सेन्सॉरशीप आहे ती आत्ता अधिक वाढलीये असे नाही, तर ती आधीपासूनच होती. विजय तेंडुलकरांच्या काळातही ती तितकीच कार्यरत होती. तेंडुलकरांना त्यांच्या सखाराम बाईंडर आणि घाशीराम कोतवाल या दोन नाटकांच्या बाबतीत सेन्सॉरशीपच्या रोषाला सामोरे जावे लागले. बरं या सगळ्या प्रकाराला धैर्याने सामोरे जाणारे लोक आपल्याकडे आहेत. पण शेवटी जीवाची भीती हा एक भाग राहतोच. कोणीतरी येईल, आपल्या तोंडाला काळे फासेल, ही भीती कायम डोक्यात घर करून असते. आणि अशी भीती निर्माण करणारा एक गट समाजात अस्तित्वात आहे, हे फार खेदाने म्हणावे लागते. आपल्यात अजूनही वैचारिक प्रगल्भता आलेली नाही, याचे हे लक्षण आहे. ही विरोध करणारी मंडळी, ज्या नाटकाला विरोध करत असतात ते नाटक नेमके काय आहे, नाटककाराने काय मांडलेय हे न बघताच विरोधी भूमिकेत जातात. ती कलाकृती बघण्याचीही तसदी घेत नाहीत. काय होतं की असे केल्याने पटकन टीव्ही चॅनलवर कुठेतरी झळकायला मिळते. त्यांच्या संघटनेचा मालक असतो, त्यालाही काहीतरी उद्योग हवे असतात. संघटनेतील मुलांसाठी काहीतरी काम हवं असतं. मग हे असे सोपे मार्ग जास्त वापरले जातात. यांचे कलाकृतीला विरोध करण्यामागचे कारण काय तर त्यांच्या समाजाच्या एखाद्या स्त्रीच्या चारित्र्यहननाचे म्हणा, किंवा वास्तवात ती जर तशीच घडलेली गोष्ट असेल तर ती तशीच लोकांपर्यंत पोचण्याची भीती यांना वाटत असते. पण ते दुसरी चांगली बाजू लक्षात घेत नाहीत की या कलाकृतीमधून त्या त्या कालखंडामधला एखादा पट,  त्यावेळची माणसे, त्यावेळची सामाजिक –सांस्कृतिक परिस्थिती आपल्यासमोर येईल. याउलट आपली व आपल्या समाजाची बदनामी होईल, हीच भीती त्यांना अधिक असते. यानिमित्ताने सांगावेसे वाटते की लेखकाची दुसरी एक जबाबदारी आहे. ती लेखकाला टाळून चालणार नाही. त्याने एखादी कलाकृती निर्माण करताना, सत्य शोधलेय का? आणि त्या सत्यासाठी/ ते सत्य समाजासमोर आणण्यासाठी तो आपला जीव गमवायला तयार आहे का ? समजा तसा प्रसंग आलाच, तर लेखकाला छातीठोक पणे सांगता आले पाहिजे की, हे मी लिहिलेले आहे, हे-हे त्याचे पुरावे आहेत. लेखकाला आपल्या कलाकृतीच्या बाजूने कोणत्याही बिकट परिस्थितीत उभे राहता आले पाहिजे.

प्रश्न: पण समजा एका लेखकावर संकट आलेच असे चित्र दिसते की दुसरा लेखक त्याच्या मदतीला धावून जात नाही. मराठी रंगभूमीवर अजूनही लेखकांचा प्रेशर ग्रुप नाहीये. त्यांची युनियनच नाहीये. लेखक हा सर्जनशील असूनही त्याच्याबाबतीत ही विषमता का?

 गज्वी: हा खरं म्हणजे सांस्कृतिक प्रश्न आहे. आणि हा प्रश्न फार जुना आहे. आपल्याकडे याला सांस्कृतिक युद्ध असा शब्द आहे. काही नाटककार सुरक्षित तसेच प्रस्थापित आहेत तर काही नाटककार जैसे थे आहेत. कारण कलेच्या बाबतीतही आपल्याकडे विशिष्ट गटाची मक्तेदारी असलेली दिसते. त्यामुळे एका नाटककाराच्या मदतीला दुसरा नाटककार धावून जाईलच असे नाही. आपल्याकडे ज्या लेखकांसाठीच्या संघटना आहेत, त्यांचे काम मर्यादित स्वरूपाचे आहे. त्यांचे चित्र फारसे आशादायी नाही. अमुक सिनेमाने शंभर कोटी कमावले नि दोनशे कोटी कमावले असे आपण सर्रास ऐकतो. पण मग लेखकांच्या मानधन वाढीसाठी अशा संघटना काही काम करतात का? अशा स्वरूपाचा एखादा प्रस्ताव सरकार दरबारी गेला आहे का? इथली नाट्यपरिषद तर नुसती नावाला आहे. छोट्या संस्था जशा छोट्या छोट्या नाट्यलेखन स्पर्धा भरवितात तसे नाट्यपरिषद सुद्धा अशा स्पर्धा भरवितात. ते तुमचे कामच नाहीये. त्यासाठी छोटे गट, स्थानिक संस्था आहेत. तुम्ही काहीतरी मोठे काम करा ना. ते होताना दिसतच नाहीये. नाटककाराच्या प्रमोशनसाठी सोशल मिडियाचा किती चांगल्याप्रकारे वापर करतात? तर नाही. संघटनेचा वर्धापन दिन साजरा करण्यापलीकडे यांचा काही कार्यक्रम नसतो. अशा संघटना नवीन तरुण नाटककारांकडून जे पैसे घेतात त्या पैशाचा योग्य विनिमय होतो का? आपल्या कार्यपद्धतीत किती सातत्य ठेवतात? त्यांचे लेखन कसे सुधारेल यावर काही नवीन क्लुप्त्या शोधून काढल्या जातात का? हे सगळे प्रश्न निरुत्तरच आहेत. म्हणून आपण मराठी रंगभूमीबाबत एकूण विचार करतो तेव्हा फारसं हाती काही लागत नाही.

प्रश्न: लेखकाने लिहिताना न्युट्रल होऊन लिहावे का? आपली विचारधारा बाजूला ठेवून लिहिता येणे त्याला शक्य आहे का?

गज्वी: मला नाही वाटत की नाटककाराला न्युट्रल होऊन लिहिता येत असेल म्हणून. पण असे जर कोणाला वाटत असेल तर आधी आपल्या समाजात बदल करावे लागतील. भ्रष्टाचार दूर करावा लागेल. जातमानसिकता बदलावी लागेल. हे काम अगदी मूळाशी जाऊन, आपले जगण्याचे सगळे ठोकताळे बदलून करावे लागेल. माणूस म्हणून तुम्हाला न्युट्रल राहताच येत नाही. जन्मापासूनच काही विशिष्ट जाणीवा घेत-घेत माणसाची वाढ-विकास झालेला असतो. तुमची काही मते-धारणा तयार झालेल्या असतात. त्यातूनच लेखकाला विषय सुचत असतात. अशाप्रकारे लिहिण्यापूर्वी त्याच्याकडे प्रश्नांचा, विचारांचा, भावनांचा, खूप साठा तयार असतो. ज्याच्यावर त्याची पुढची लेखनप्रक्रिया अवलंबून असते. आणि समजा एखाद्याला असे काही लिहायचे आहे, जे त्याच्या आजवरच्या जगण्याचा भाग नव्हते, उदाहरणार्थ मला जर आदिवासी जीवनावर नाटक करायचे आहे, आणि मी त्यापासून पूर्णपणे अलिप्त असेल, तर मला लिहिण्यापूर्वी आदिवासी जीवन बारकाईने समजून घेतले पाहिजे. त्यावरची पुस्तके वाचणे, त्यासंदर्भात वेगवेगळ्या लोकांच्या भेटी घेणे, हा सगळा अभ्यासाचा भाग केला पाहिजे. जेव्हा मी हे आदिवासी जगणे ७०-८० टक्के समजून घेईन, तेव्हा कुठे त्याचा ४०-५० टक्के भाग माझ्या लेखनात उतरेन. त्यामुळे अलिप्त राहून लिहिणे हे मला जरा विचित्र वाटते. लिहिण्यासाठी एखाद्या गोष्टीची वेदना होणे गरजेचे आहे.

प्रश्न: ही सगळी परिस्थिती सुधारण्यासाठी सरकारची मदत होऊ शकते का?

 गज्वी: निश्चितपणे होऊ शकते. सरकारकडे कलाक्षेत्रासाठी जो निधी असतो त्याचा योग्य दिशेने वापर झाल्यास परिस्थिती नक्की बदलेल. पण मूळ दुखणे हे आहे की आपल्या सरकारला राज्यनाट्य स्पर्धेच्या पलीकडे काही करावेसे वाटत नाही. त्यापेक्षा काही व्यापक स्तरावर काही करता आले तर तसे करावे. पुरस्कार वगैरे गोष्टींवर पैसा खर्च करण्यापेक्षा योग्य नाटककाराची निवड करून त्याला नाट्यलेखनासाठी विद्यावेतनाची (फेलोशिपची) तरतूद करावी. त्याला लेखन करण्यास प्रोत्साहन द्यावे. मुळात सरकारला सुद्धा कलाक्षेत्राविषयी माहिती हवी-आस्था हवी. तेव्हा कुठे तो वेगवेगळे उपक्रम राबवू शकतो. आणि प्रत्येक गोष्ट शासनानेच केली पाहिजे, असे नाही. आपणही काही जबाबदारी घ्यायला हवी. आपण खूप ढोबळमानाने बोलतो. यावर खूप वेगळ्या पद्धतीने काम करावे लागेल.

प्रश्न: याला जोडून, तुम्ही बोधी रंगभूमीची मुहूर्तमेढ रोवली, तीही वेगळ्या पद्धतीचे काम करणारी आहे?

गज्वी: याच्यासाठीच आहे खरं म्हणजे. खरी गंमत काय आहे ना, कलेसाठी कला की जीवनासाठी कला? असा वाद आपण घालतो. तर मी एक पाऊल पुढे जाऊन असे विधान करतो की –‘ज्ञानासाठी कला.’ हे थर्ड डायमेंशन शोधून काढले. आता हे काय माझं स्वतःचं अनालिसिस नाहीये. असं पटकन सापडलेलं नाहीये. तर बुद्धाने फार पूर्वी एक गोष्ट करून ठेवलेली, ती म्हणजे बुद्धाला ज्ञान प्राप्ती झाली होती. म्हणजेच शोध घेतला तर प्रश्नांची उत्तरे सापडतात. मग त्याच पद्धतीने ‘बोधी’ नाट्य संस्था काम करते. ती नाटककारांचा शोध घेते. ‘बोधी’ने महाराष्ट्र भर कथा-कविता-नाट्यलेखन कार्यशाळा केल्या. यात जवळपास २५० ते ३०० लोक जुडले गेले. यांच्यापैकी ज्यांनी कोणी लेखन केले, त्यावर आम्ही पुस्तक काढले– आर्ट फॉर नॉलेज अशा शीर्षकाचे. त्यात ६-७ नाटककर आम्हाला दिसले. ते ‘बोधीचे’ खास असे मेंबर नाहीत. आम्ही त्यांचा प्रचार-प्रसार करतो अशातलाही भाग नाही. आम्ही काय करतो तर त्यांना बोधी नाट्यलेखन कार्यशाळेनिमित्ताने नाटक लिहायला प्रवृत्त करतो. कार्यशाळेत आम्ही त्यांच्या नाटकाचे वाचन करतो, त्यावर साधक बाधक चर्चा करतो. यातून नाटककाराला आपल्या नाटकातल्या उणीवा किंवा चांगली बाजूही स्पष्ट होण्यास मदत होते. त्याला पुढे लिहिण्याची उर्मी त्यातून मिळते. पुढे आम्ही त्या नाटकांचा महोत्सव केला. महोत्सवातून जी नाटके तयार झाली त्यात काहींनी स्वतःची पुस्तके काढली. याचाच अर्थ कोणत्याना कोणत्या प्रकारे ही नाटकलेखन प्रक्रिया चालू राहिली पाहिजे. तिच्यात खंड पडता कामा नये. आणि आपल्या आधीच्या नाटककारांनी जे काम करून ठेवले आहे, त्याच्या पुढे जाणे अपेक्षित आहे. जे आम्हांला जमले नाही ते त्यांनी करावे. त्याला आपली स्वतःची. स्वतंत्र वाट निर्माण करावी लागेल कारण कला ही अशी गोष्ट आहे जी नुसती आशा व्यक्त करून उपयोगी नाही तर कलेला वारंवार सिद्ध करावं लागतं.

ही मुलाखत अक्षय शिंपीमुळे शक्य झाली आहे.
अक्षय, द ड्रामा स्कूल मुंबईचे विद्यार्थी संयोजक आहेत

Modern theatre, Mumbai and Indian aesthetics

By Tanvi Parekh, Kathak dancer and travel scribe

 

He shares a love-hate relationship with Mumbai, the city which is at the heart of most of his plays. She has been lighting, directing, and conducting workshops all across Mumbai. The two collaborated for Ambu and Rajalakshmi, officially. But unknown to Ramu, she has lit most of his play-productions for the past few years.
Gurleen Judge and Ramu Ramanathan kick-start the Conversations@theDSM series, a celebration of the guru-shishya tradition in theatre, at Purandare Hall in Mumbai Marathi Sahitya Sangh.

Read more


A Look Back: Conversations@theDSM with Shernaz Patel

Conversations@theDSM has brought theatre veterans and raw talent together to discuss myriad nuances of drama and theatre. Last week, actor Shernaz Patel came to DSM to speak on theatre and share her experiences.

Shernaz was interviewed by Manjiri Pupala, a talented actress and an award-winning documentary film-maker. With a gathering of 50 people, Shernaz was able to mesmerise the audience by narrating tales from her early theatre days.

Read more


Let Your Voice be Heard: Musings and mechanics of the new age of oral storytelling

by Zohra Malik

Photo via Gratisography

Once upon a time; in a place that could be anywhere in the world; people gathered to tell stories. Everything, from the neighbourhood gossip to legends and myths, took shape through recounted narratives. Today, in an era where voices are being silenced by the noise of gunshots fired outside homes, let us go down the rabbit hole and explore where storytelling came from and where it is headed to.

Read more


A Look Back: The Alexander Technique with Sarah Barfoot

An initial exploration of the Alexander Technique might seem a fair bit complicated. But one also realises that, as a performer, it is probably one of the most effective tools to enhance your craft. A good teacher will not only give you the techniques to do this, but she will enable you to imbibe it to your regular practice. And that is exactly what Sarah Barfoot’s two day intensive workshop in Alexander Technique did for its participants.

Read more


A Look Back: Acting Through Voice with Hetal Varia

The Foundation Skills in Acting workshop in the month of September was titled Acting Through Voice, facilitated by Hetal Varia. The workshop was a five day programme, designed to facilitate an understanding of the role of voice in performance by going to the depth of the contents of what voice is all about and how to better its delivery.

Read more


Mohit Takalkar is a medium between the writer, the text and the actor

Written by Gaurangi Dang

 

If we cannot handle the economics of theatre then what remains of it is a hobby, albeit a very expensive one. So maybe we don’t need theatre anymore and maybe somewhere we are all responsible for its slow death.

Mohit Takalkar has an ability that very few people seem to have- he can move people, to an extent that may even infuriate them. It’s hard to tell when and where it began, but one can see its trace present in his work. There is a little bit of him in each of them, his moods, his life, his loneliness, his growth and somewhere his genius in being able to channel it all through fragments and texts. If you were to ask Mohit, he’d probably describe himself as a medium between the writer, the text and the actor, not denying his presence but somewhere not acknowledging it enough. If you spend enough time with him, then you could probably see how his art consumes him.

Read more


We are all responsible for the slow death of theatre: Mohit Takalkar

By Gaurangi Dang

 

If we cannot handle the economics of theatre then what remains of it is a hobby, albeit a very expensive one. So maybe we don’t need theatre anymore and maybe somewhere we are all responsible for its slow death. The approaching death of theatre as we know it was the elephant in the room that nobody was willing to address. Mohit Takalkar sat down with Alok Rajwade at The Drama School, Mumbai on the 19th of August and addressed it.

Read more


Public Spaces in India: How performance and art can revitalize them

by Zohra Malik

One of the most distinctive ways that we choose to talk about cities is usually with reference to how how they warp time, how fast or slow they seem to move. It’s not just our imagination, fortunately, because studies show that the reason why cities warp time differently is because of the pace of social life. The pace at which people move around in their city, their rhythm, interaction all of these make up the pace of social life which is how we identify with our city and negotiate with our space. In this context, the central hubs that facilitate this construction of how cities move and breathe generally turn out to be public spaces.

Read more