Finding the Classic in the Contemporary: An interview with Mangai

In conversation with Lavanya Narayanan

               Mangai (aka. V Padma) at her home in Chennai. Pic Courtesy: The Hindu

V. Padma sits in a chair in her cozy home. Surrounding her is her in-home library: a bibliophile’s wonderland, it holds what many theatre students can only dream of. But for Padma, or Mangai – as she is known in the theatre arena – the books represent much more than a petty fascination. They are her life.

“I am an academician,” she admits proudly. And yet, it’s something she refuses to define herself as, explaining that in the creative arts, “paperwork should evolve out of the practice, whether it is about addressing gender, doing theatre, or both.”

As a professor of English literature at Chennai’s Stella Maris College as well as one of the city’s most well-known practicing theatre professionals, Mangai is no stranger to either the classroom or the stage. In fact, some say she played an integral role in building it, being one of the first to use her platform to make a statement.

“Issue-based theatre, especially that which spoke about gender issues and drew attention to them: well, that’s how I began in the 70s and 80s!” she laughs. Although she was mainly a part of the city’s women’s movement, theatre swept her away in a fury, helping her ‘find her spine,’ as renowned dancer Chandralekha would say.

Over the last few decades, Mangai has worked to create positive imagery through her work, even drawing on her background in street theatre through Chennai’s Kalai Kuzhu to formulate her works’ messaging, syntax, and technique.

“We can’t deny that theatre has been commercialized. But for many of us practitioners, the spirit of street theatre is still guiding us. It definitely still is relevant and has an impact.”

It’s an important thing to grasp on to, especially in a time when contemporary theatre, as much of current theatre is projected as, dominates the performance arena in such a large way.

“Many people simply interchange contemporary with modern. But modern is quite relative. If you interpret contemporary to be something more than the literal sense, then I think contemporary will refer to the major anxieties, crisis, and the good things of our times, all of which come to the forefront. Simply put, theatre becomes an expression of dhrishti-kavya: the interpreters are the audience,” Mangai explains.

Of course, the clarification elucidates how so much of Mangai’s works themselves operate in the contemporary realm, though they draw from great Indian myths such as the Mahabharata.

“In all honesty, looking at contemporary theatre as Western draws largely from colonial times when in reality, only the ‘frills’ – the wings, the proscenium stage, the paraphernalia – have come to us from those sources. Most regions in India have their own theatre histories and conscious theatre professionals draw on native dialogue to impact an audience.”

The space, especially in Tamil Nadu, is one that Mangai ventures into as a recent recipient of the India Foundation of the Arts’ Arts Research Grant. Focusing her research on the analysis of early 20th-century Tamil theatre and its role as a window into the socio-political and cultural landscape of the time, she says the grant gives her the opportunity to delve deep into the history of Tamil contemporary theatre. It’s a first, even for her.

“I was a Tamil medium student growing up. So although I have been an English professor by profession, Tamil holds a very special place in my heart. That’s been perfectly multiplied by my choice of partner as well, because Arasu happened to be a Tamil scholar and professor,” she reminisces.

As one of Chennai’s few bilingual theatre professionals, the grant allows Mangai to marry her lingual skills with her passion for the proscenium stage to explore long-forgotten vernacular histories.

“The works of Pammal Sambandha Mudaliar and Sankaradas Swamigal, for instance, are some of the works I’ll be looking into—uncovering overlap, transliterating, and hopefully projecting it on the national stage.”

Fascinated by the works of others, from her contemporaries to theatre-makers of the past, Mangai’s IFA grant is only an extension of the love for theatre that has driven her for the last few decades. And yet, ask her about her own judgment of others’ work, and she has this to say.

“I think, somehow, people who are doing academic research in the performing arts see themselves as people who can stand in judgment of others who are making art right now. They often bring in their theories and check whether those match the performance. In reality, it should be the other way around: performance studies and research should evolve out of practice.”

How does she envision that growth? Her answer is simple: dialogue.

“Especially in a country with a diverse variety of theatre, a dialogue regarding vernacular theatre and the age-old forms and traditions that have fosterd our nation is essential. It’s the way of the future.”

 


Maati - Drama School Mumbai Student Production 2018

“To burn with desire and keep quiet about it is the greatest punishment we can bring on ourselves.”

― Federico García Lorca

In a world where a her value is determined by the capacity for first bearing and then rearing children, what’s a barren woman to do? Where does an incessant obsession with fertility, sterility, life and death lead? How far can you bend before you snap?

Every year, DSM students perform a full length production, working with some of the best theatre directors in India and a professional production team.  This year annual DSM Student production takes a hard look at all these questions through Maati. Maati is a Hindi adaptation of Yerma, the noted Spanish play written by Federico García Lorca. Some speculate the challenges to Christian morality thrown up by the play in 1935 were the most direct cause of Lorca’s assassination during the Spanish Civil War.

The contemporary adaptation brings the talent and training of the students under the direction of Mahesh Dattani.  He is a Sahitya Akademi Award winning director, playwright and actor. With over 3 decades of experience, Dattani has given the world many notable productions – Final Solutions, Dance Like a Man, Night Queen, Tara. His film, Dance Like a Man won the National Panorama Best Picture in English award  in 1998. He has also been awarded for Best Artistic Contribution at the Cairo Film Festival.

Theatregoers will find it quite a treat to see how Mahesh Dattani deals with the symbolism, futurism and surreal influences of Lorca’s work.

Maati opens on the 3rd of March, 2018 at Drama School Mumbai. The students go on a national tour with the production, performing 10 shows across 4 cities. So catch them now as they take the stage for the first time as professionals:

Schedule:

3rd March (Sat) – Drama School Mumbai

4th March (Sun) – Drama School Mumbai

9th March (Fri) – Drama School Mumbai

13th March (Tue) – Rangashankara, Bangalore

15th March (Thu) – Ninasam Theatre Institute, Heggodu, Karnataka

23rd March (Fri) – Sudarshan Rangmanch, Pune

31st March (Sat) – Drama School Mumbai

6th April (Fri) – G5A, Mumbai

18th April (Wed) – Experimental Theatre, NCPA, Mumbai

4th May (Fri) – Damu Kenkre Festival, Mumbai Marathi Sahitya Sangh, Mumbai

Team:

Cast: Batch of 2017-2018 of the Drama School Mumbai

Director: Mahesh Dattani

Producer: Maneesh Verma

Script Adaptation: Neha Sharma

Assistant Director: Kaustav Sinha

Music Director: Amod Bhat

Scenography and Lights: Niranjan Jadhao

Costume Design: Sonal Kharade

Stage Manager: Surabhi Shrivastava

Song Writer: Abhinav Grover

Choreography: Tapas Boro

For details and to book tickets, call 91 9619336336 or write in to info@thedramaschoolmumbai.in


Thespo & The Drama School Mumbai: Natyakala Workshop 2018

 

Like last year, Thespo and the Drama School Mumbai have continued to work together on an exciting series of workshops for young people in theatre. Natyakala 2018 is running across 9 cities this year,

Natyakala 2018 will be in 6 cities reaching Delhi and Jaipur in the north and Nagpur and Baroda in the west.

Natyakala workshops focus on developing foundation acting skills. Participants are introduced to basic concepts in improvisation and devising, understanding use of space, working with an ensemble and understanding oneself as performer.

Our next Natyakala workshops go live in March 2018. Date and city are as follows:

4th March – Pune

For more details, including venues and timings, please keep a lookout on DSM Facebook page and website. If you are in any of these cities on the dates mentioned and would like to register for the workshops, please register by calling or sending a WhatsApp on 09619336336.


Premanad Gajvee

कलेला वारंवार सिद्ध करावे लागते

प्रेमानंद गज्वी (१९४७-ह्यात) हे नव्वदोत्तरी मराठी नाटककार, लेखक व कवी आहेत. सामाजिक बांधिलकीचे भान ठेवून समाजातील विदारक सत्य प्रभावीपणे मांडणे यासाठी ते प्रसिद्ध आहेत. त्यांच्या “घोटभर पाणी” या एकांकिकेचे १४ भाषांत अनुवाद झाले आहेत व “किरवंत” या त्यांच्या नाटकाचे अन्य भारतीय भाषांत भाषांतर झाले आहे. त्यांच्या लेखांचा शालेय अभ्यासक्रमात समावेश झाला आहे.

पुरस्कार: वि. वा. शिरवाडकर पुरस्कार, मसापचा जीवनगौरव पुरस्कार.

नाटके: किरवंत, गांधी आणि आंबेडकर, छावणी, जय जय रघुवीर समर्थ, डॅम इट अनू गोरे, तन-माजोरी, देवनवरी, नूर महंमद साठे, शुद्ध बीजापोटी.

कथासंग्र: ढिवरडोंगा, लागण

कादंबरी: जागर, हवे पंख नवे

५ नोव्हेंबर – मराठी रंगभूमीदिनाचे औचित्य साधून रंगभूमी/थिएटर, कला, प्रतिभा याविषयावर ड्रामा स्कूल मुबईच्या वतीने निलम सकपाळ हिने सुप्रसिद्ध नाटककार प्रेमानंद गज्वी यांच्याशी संवाद साधला आहे.

प्रश्न: मराठी रंगभूमी दिनानिमित्त रंगभूमीची आजची स्थिती गती याविषयी तुमचे काय मत आहे?

गज्वी: नाटक हे फार गंभीर माध्यम आहे. रंगभूमीचा हेतू आहे जो प्रामुख्याने प्रबोधन आहे, हे विसरून चालणार नाही. आपण मराठी नाटकाची परंपरा सांगताना विष्णुदास भावेंपासून सांगतो. खरंतर त्यांच्या आधीही कर्नाटकामध्ये मराठी रंगभूमी होती. त्याचाही उल्लेख आपण केला पाहिजे. रंगभूमीबद्दल आपण फार विचार करत नाही. मराठी नाटक जगाच्या पाठीवर कुठेही होत असेल किंवा पूर्वी झाले असेल, तर त्याचाही विचार आपण केला पाहिजे. त्याचा हेतू असा की, मराठी माणसे तेव्हा काय करीत होती? त्या-त्या  काळातले सामाजिक आणि सांस्कृतिक आयाम काय होते, हे समजण्यासाठी नाटक हे उत्तम माध्यम आहे. त्यामुळे रंगभूमीकडे केवळ मनोरंजन अशा संकुचित दृष्टीने बघणे आधी थांबवले पाहिजे. दुसरे असे की गंभीरपणे नाटक लिहिणारी नाटककार मंडळी शोधावी लागतील. जे नवीन प्रश्न निर्माण झालेत, त्यावर नाटकाच्या माध्यमातून आज भाष्य करणारे कोण डोळ्यासमोर येतात? नोटबंदीला एक वर्ष पूर्ण झाले. नोटाबंदीच्या अनुषंगाने, जगण्याची जी एकूण उलथापालथ झाली त्यावर कुणी नाट्यभाषेतून व्यक्त झालेय का? त्याविषयावर आधारित प्रायोगिक का होईना, नाटक आले का? व्यावसायिक रंगभूमीला पर्याय म्हणून आपण काहीतरी निर्माण करू पाहत होतो. पण अगदी अमोल पालेकर यांच्यापासून ते अगदी विजय तेंडुलकरांच्या काळापर्यंत प्रायोगिक रंगभूमीचा पर्याय म्हणून विचारही केला गेलेला नाही, काही ठोस उभेही केले गेले नाही. त्यामुळे झाले असे की ही प्रायोगिक रंगभूमी आपोआप व्यावसायिक रंगभूमीत विलीन होत गेली. या दृष्टीने विचार करणारे लोक आपल्याकडे नाहीत असे नाही, पण पुरेसे गंभीर नाहीत.

प्रश्न: नाटकवाले आता फक्त उत्सवी मानसिकतेत रमले आहेत किंवा फक्त अवार्ड्स फंक्शनला एकत्र येताना दिसतात. त्यांना एकमेकांच्या कामाबद्दल तितकं कुतूहल किंवा आस्था उरली नाहीये. तुमचे या बाबतीत काय निरीक्षण आहे?

गज्वी: हो आपल्याकडचे लोक पूर्वीपासून उत्सवप्रेमी राहिले आहेत आणि आता तर आपल्याला रोज म्हटले तरी साजरा करायला ‘उत्सव’ हा लागतोच. सणवार नसला तर आपण आई-बाबांचा दिवसही (Mother’s Day – Father’s Day) मोठ्या जल्लोषात साजरा करतो. मग नाटक करणारी मंडळी याला कसा अपवाद ठरतील? रंगकर्मीसाठी सगळ्यात मोठा सण कोणता तर राज्यनाट्य स्पर्धा. डिसेंबर महिना तर पर्वणीच. अशा स्पर्धांसाठी छोट्या संस्था सोडाच मोठ्या व्यावसायिक संस्था सुद्धा नव्याने नाटक करतात. या महोत्सवासाठी नाटके पुनरुज्जीवीत केली जातात. गोष्ट अशी आहे की, स्पर्धेत पुरस्कार प्राप्त नाटक असेल तर नाटकाचे पुढे बुकिंग वाढते. म्हणजे प्रेक्षक सुद्धा कोणती नाटके पाहणे पसंत करतो तर ज्यात नावाजलेले चेहरे असतील, ज्या नाटकाला पुरस्कार मिळाले असतील, अशी नाटके. म्हणजे चांगल्या नाटकाचे आपण आज जे काही निकष लावतो ते समाधान देणारे नक्कीच नाही. समजा एखाद्या मोठ्या नाट्यसंस्थेने एका कलाकृतीतून पुरेसे पैसे कमवलेत, तर तिने पुढच्या वेळेस नवीन नाटककाराचे नाटक करायला काहीच हरकत नाही. पण असे करायला कोणीही धजावत नाही. स्पर्धेत पुनरुज्जीवीत नाटकासोबत नवीन लिहिलेली नाटकेही असतात. पुन्हा पुनरुज्जीवित नाटकाच्या नाटककारालाच पुरस्कार मिळतो. ज्या नाटककाराला प्रमोशनची गरजच नाही, अशा नाटककाराला पुरस्कार देऊन काय साधतात? मग नवीन नाटककाराला प्रोत्साहन कसे व कधी मिळणार? नकळतपणे आपण पुन्हा जुन्याच गोष्टींचे समर्थन करीत आहोत की काय? एकीकडे आपण गॅझेटच्या आधुनिक काळात जगतो आणि नाटकं मात्र आपण जुनीच पाहतो. म्हणजे आपले मन अजूनही मागे कुठेतरी इतिहासातच रेंगाळते आहे का? तोच इतिहास पुढे घेऊन जायचे का? मग आपण सातत्याने ज्या प्रश्नाविषयी बोलतो की “कलेसाठी कला की जीवनासाठी कला?” तो प्रश्न या उत्सवी मानसिकतेमुळे मागे पडत आहे असे माझे प्रामाणिक मत आहे. आणि फक्त एका नावाजलेल्या पुरस्कारासाठी सारा लेखनप्रपंच किंवा एकूण नाट्य व्यवहार चालताना दिसतोय. पूर्वी राज्यनाट्य स्पर्धेसाठी लोक गांभीर्याने, किमान काहीतरी वेगळा प्रयत्न करायचे. ते आत्ताचे लोक करताना दिसत नाहीत. कला सादरीकरणाऐवजी एका गर्दीत स्वतःला ढकलणे व स्वतःला सिद्ध करणे चालू आहे असे वाटते. रंगभूमीचा एकूण विचार न करता सुटसुटा-स्वतःपुरता विचार केला जातोय असे वाटते.

प्रश्न: आज लेखकाने, नाटककराने समाजात जे काही घडतंय त्याविषयी बेधडकपणे काही लिहिले  तर त्याच्या नाटकाचे, चित्रपटाचे पोस्टर्स फाडले जातात. एक जत्था संतापलेल्या अवस्थेत येतो नाट्यगृहचित्रपटगृह जाळण्याच्या धमक्या देऊन जातो. याचा अर्थ आज पॅरलल सेन्सॉरशीप अधिक स्ट्रॉन्गली वाढत चालली आहे का? आत्ताच्या काळातील नाटककाराने याला कसे भिडावे?

गज्वी: ही जी पॅरलल सेन्सॉरशीप आहे ती आत्ता अधिक वाढलीये असे नाही, तर ती आधीपासूनच होती. विजय तेंडुलकरांच्या काळातही ती तितकीच कार्यरत होती. तेंडुलकरांना त्यांच्या सखाराम बाईंडर आणि घाशीराम कोतवाल या दोन नाटकांच्या बाबतीत सेन्सॉरशीपच्या रोषाला सामोरे जावे लागले. बरं या सगळ्या प्रकाराला धैर्याने सामोरे जाणारे लोक आपल्याकडे आहेत. पण शेवटी जीवाची भीती हा एक भाग राहतोच. कोणीतरी येईल, आपल्या तोंडाला काळे फासेल, ही भीती कायम डोक्यात घर करून असते. आणि अशी भीती निर्माण करणारा एक गट समाजात अस्तित्वात आहे, हे फार खेदाने म्हणावे लागते. आपल्यात अजूनही वैचारिक प्रगल्भता आलेली नाही, याचे हे लक्षण आहे. ही विरोध करणारी मंडळी, ज्या नाटकाला विरोध करत असतात ते नाटक नेमके काय आहे, नाटककाराने काय मांडलेय हे न बघताच विरोधी भूमिकेत जातात. ती कलाकृती बघण्याचीही तसदी घेत नाहीत. काय होतं की असे केल्याने पटकन टीव्ही चॅनलवर कुठेतरी झळकायला मिळते. त्यांच्या संघटनेचा मालक असतो, त्यालाही काहीतरी उद्योग हवे असतात. संघटनेतील मुलांसाठी काहीतरी काम हवं असतं. मग हे असे सोपे मार्ग जास्त वापरले जातात. यांचे कलाकृतीला विरोध करण्यामागचे कारण काय तर त्यांच्या समाजाच्या एखाद्या स्त्रीच्या चारित्र्यहननाचे म्हणा, किंवा वास्तवात ती जर तशीच घडलेली गोष्ट असेल तर ती तशीच लोकांपर्यंत पोचण्याची भीती यांना वाटत असते. पण ते दुसरी चांगली बाजू लक्षात घेत नाहीत की या कलाकृतीमधून त्या त्या कालखंडामधला एखादा पट,  त्यावेळची माणसे, त्यावेळची सामाजिक –सांस्कृतिक परिस्थिती आपल्यासमोर येईल. याउलट आपली व आपल्या समाजाची बदनामी होईल, हीच भीती त्यांना अधिक असते. यानिमित्ताने सांगावेसे वाटते की लेखकाची दुसरी एक जबाबदारी आहे. ती लेखकाला टाळून चालणार नाही. त्याने एखादी कलाकृती निर्माण करताना, सत्य शोधलेय का? आणि त्या सत्यासाठी/ ते सत्य समाजासमोर आणण्यासाठी तो आपला जीव गमवायला तयार आहे का ? समजा तसा प्रसंग आलाच, तर लेखकाला छातीठोक पणे सांगता आले पाहिजे की, हे मी लिहिलेले आहे, हे-हे त्याचे पुरावे आहेत. लेखकाला आपल्या कलाकृतीच्या बाजूने कोणत्याही बिकट परिस्थितीत उभे राहता आले पाहिजे.

प्रश्न: पण समजा एका लेखकावर संकट आलेच असे चित्र दिसते की दुसरा लेखक त्याच्या मदतीला धावून जात नाही. मराठी रंगभूमीवर अजूनही लेखकांचा प्रेशर ग्रुप नाहीये. त्यांची युनियनच नाहीये. लेखक हा सर्जनशील असूनही त्याच्याबाबतीत ही विषमता का?

 गज्वी: हा खरं म्हणजे सांस्कृतिक प्रश्न आहे. आणि हा प्रश्न फार जुना आहे. आपल्याकडे याला सांस्कृतिक युद्ध असा शब्द आहे. काही नाटककार सुरक्षित तसेच प्रस्थापित आहेत तर काही नाटककार जैसे थे आहेत. कारण कलेच्या बाबतीतही आपल्याकडे विशिष्ट गटाची मक्तेदारी असलेली दिसते. त्यामुळे एका नाटककाराच्या मदतीला दुसरा नाटककार धावून जाईलच असे नाही. आपल्याकडे ज्या लेखकांसाठीच्या संघटना आहेत, त्यांचे काम मर्यादित स्वरूपाचे आहे. त्यांचे चित्र फारसे आशादायी नाही. अमुक सिनेमाने शंभर कोटी कमावले नि दोनशे कोटी कमावले असे आपण सर्रास ऐकतो. पण मग लेखकांच्या मानधन वाढीसाठी अशा संघटना काही काम करतात का? अशा स्वरूपाचा एखादा प्रस्ताव सरकार दरबारी गेला आहे का? इथली नाट्यपरिषद तर नुसती नावाला आहे. छोट्या संस्था जशा छोट्या छोट्या नाट्यलेखन स्पर्धा भरवितात तसे नाट्यपरिषद सुद्धा अशा स्पर्धा भरवितात. ते तुमचे कामच नाहीये. त्यासाठी छोटे गट, स्थानिक संस्था आहेत. तुम्ही काहीतरी मोठे काम करा ना. ते होताना दिसतच नाहीये. नाटककाराच्या प्रमोशनसाठी सोशल मिडियाचा किती चांगल्याप्रकारे वापर करतात? तर नाही. संघटनेचा वर्धापन दिन साजरा करण्यापलीकडे यांचा काही कार्यक्रम नसतो. अशा संघटना नवीन तरुण नाटककारांकडून जे पैसे घेतात त्या पैशाचा योग्य विनिमय होतो का? आपल्या कार्यपद्धतीत किती सातत्य ठेवतात? त्यांचे लेखन कसे सुधारेल यावर काही नवीन क्लुप्त्या शोधून काढल्या जातात का? हे सगळे प्रश्न निरुत्तरच आहेत. म्हणून आपण मराठी रंगभूमीबाबत एकूण विचार करतो तेव्हा फारसं हाती काही लागत नाही.

प्रश्न: लेखकाने लिहिताना न्युट्रल होऊन लिहावे का? आपली विचारधारा बाजूला ठेवून लिहिता येणे त्याला शक्य आहे का?

गज्वी: मला नाही वाटत की नाटककाराला न्युट्रल होऊन लिहिता येत असेल म्हणून. पण असे जर कोणाला वाटत असेल तर आधी आपल्या समाजात बदल करावे लागतील. भ्रष्टाचार दूर करावा लागेल. जातमानसिकता बदलावी लागेल. हे काम अगदी मूळाशी जाऊन, आपले जगण्याचे सगळे ठोकताळे बदलून करावे लागेल. माणूस म्हणून तुम्हाला न्युट्रल राहताच येत नाही. जन्मापासूनच काही विशिष्ट जाणीवा घेत-घेत माणसाची वाढ-विकास झालेला असतो. तुमची काही मते-धारणा तयार झालेल्या असतात. त्यातूनच लेखकाला विषय सुचत असतात. अशाप्रकारे लिहिण्यापूर्वी त्याच्याकडे प्रश्नांचा, विचारांचा, भावनांचा, खूप साठा तयार असतो. ज्याच्यावर त्याची पुढची लेखनप्रक्रिया अवलंबून असते. आणि समजा एखाद्याला असे काही लिहायचे आहे, जे त्याच्या आजवरच्या जगण्याचा भाग नव्हते, उदाहरणार्थ मला जर आदिवासी जीवनावर नाटक करायचे आहे, आणि मी त्यापासून पूर्णपणे अलिप्त असेल, तर मला लिहिण्यापूर्वी आदिवासी जीवन बारकाईने समजून घेतले पाहिजे. त्यावरची पुस्तके वाचणे, त्यासंदर्भात वेगवेगळ्या लोकांच्या भेटी घेणे, हा सगळा अभ्यासाचा भाग केला पाहिजे. जेव्हा मी हे आदिवासी जगणे ७०-८० टक्के समजून घेईन, तेव्हा कुठे त्याचा ४०-५० टक्के भाग माझ्या लेखनात उतरेन. त्यामुळे अलिप्त राहून लिहिणे हे मला जरा विचित्र वाटते. लिहिण्यासाठी एखाद्या गोष्टीची वेदना होणे गरजेचे आहे.

प्रश्न: ही सगळी परिस्थिती सुधारण्यासाठी सरकारची मदत होऊ शकते का?

 गज्वी: निश्चितपणे होऊ शकते. सरकारकडे कलाक्षेत्रासाठी जो निधी असतो त्याचा योग्य दिशेने वापर झाल्यास परिस्थिती नक्की बदलेल. पण मूळ दुखणे हे आहे की आपल्या सरकारला राज्यनाट्य स्पर्धेच्या पलीकडे काही करावेसे वाटत नाही. त्यापेक्षा काही व्यापक स्तरावर काही करता आले तर तसे करावे. पुरस्कार वगैरे गोष्टींवर पैसा खर्च करण्यापेक्षा योग्य नाटककाराची निवड करून त्याला नाट्यलेखनासाठी विद्यावेतनाची (फेलोशिपची) तरतूद करावी. त्याला लेखन करण्यास प्रोत्साहन द्यावे. मुळात सरकारला सुद्धा कलाक्षेत्राविषयी माहिती हवी-आस्था हवी. तेव्हा कुठे तो वेगवेगळे उपक्रम राबवू शकतो. आणि प्रत्येक गोष्ट शासनानेच केली पाहिजे, असे नाही. आपणही काही जबाबदारी घ्यायला हवी. आपण खूप ढोबळमानाने बोलतो. यावर खूप वेगळ्या पद्धतीने काम करावे लागेल.

प्रश्न: याला जोडून, तुम्ही बोधी रंगभूमीची मुहूर्तमेढ रोवली, तीही वेगळ्या पद्धतीचे काम करणारी आहे?

गज्वी: याच्यासाठीच आहे खरं म्हणजे. खरी गंमत काय आहे ना, कलेसाठी कला की जीवनासाठी कला? असा वाद आपण घालतो. तर मी एक पाऊल पुढे जाऊन असे विधान करतो की –‘ज्ञानासाठी कला.’ हे थर्ड डायमेंशन शोधून काढले. आता हे काय माझं स्वतःचं अनालिसिस नाहीये. असं पटकन सापडलेलं नाहीये. तर बुद्धाने फार पूर्वी एक गोष्ट करून ठेवलेली, ती म्हणजे बुद्धाला ज्ञान प्राप्ती झाली होती. म्हणजेच शोध घेतला तर प्रश्नांची उत्तरे सापडतात. मग त्याच पद्धतीने ‘बोधी’ नाट्य संस्था काम करते. ती नाटककारांचा शोध घेते. ‘बोधी’ने महाराष्ट्र भर कथा-कविता-नाट्यलेखन कार्यशाळा केल्या. यात जवळपास २५० ते ३०० लोक जुडले गेले. यांच्यापैकी ज्यांनी कोणी लेखन केले, त्यावर आम्ही पुस्तक काढले– आर्ट फॉर नॉलेज अशा शीर्षकाचे. त्यात ६-७ नाटककर आम्हाला दिसले. ते ‘बोधीचे’ खास असे मेंबर नाहीत. आम्ही त्यांचा प्रचार-प्रसार करतो अशातलाही भाग नाही. आम्ही काय करतो तर त्यांना बोधी नाट्यलेखन कार्यशाळेनिमित्ताने नाटक लिहायला प्रवृत्त करतो. कार्यशाळेत आम्ही त्यांच्या नाटकाचे वाचन करतो, त्यावर साधक बाधक चर्चा करतो. यातून नाटककाराला आपल्या नाटकातल्या उणीवा किंवा चांगली बाजूही स्पष्ट होण्यास मदत होते. त्याला पुढे लिहिण्याची उर्मी त्यातून मिळते. पुढे आम्ही त्या नाटकांचा महोत्सव केला. महोत्सवातून जी नाटके तयार झाली त्यात काहींनी स्वतःची पुस्तके काढली. याचाच अर्थ कोणत्याना कोणत्या प्रकारे ही नाटकलेखन प्रक्रिया चालू राहिली पाहिजे. तिच्यात खंड पडता कामा नये. आणि आपल्या आधीच्या नाटककारांनी जे काम करून ठेवले आहे, त्याच्या पुढे जाणे अपेक्षित आहे. जे आम्हांला जमले नाही ते त्यांनी करावे. त्याला आपली स्वतःची. स्वतंत्र वाट निर्माण करावी लागेल कारण कला ही अशी गोष्ट आहे जी नुसती आशा व्यक्त करून उपयोगी नाही तर कलेला वारंवार सिद्ध करावं लागतं.

ही मुलाखत अक्षय शिंपीमुळे शक्य झाली आहे.
अक्षय, द ड्रामा स्कूल मुंबईचे विद्यार्थी संयोजक आहेत

Modern theatre, Mumbai and Indian aesthetics

By Tanvi Parekh, Kathak dancer and travel scribe

 

He shares a love-hate relationship with Mumbai, the city which is at the heart of most of his plays. She has been lighting, directing, and conducting workshops all across Mumbai. The two collaborated for Ambu and Rajalakshmi, officially. But unknown to Ramu, she has lit most of his play-productions for the past few years.
Gurleen Judge and Ramu Ramanathan kick-start the Conversations@theDSM series, a celebration of the guru-shishya tradition in theatre, at Purandare Hall in Mumbai Marathi Sahitya Sangh.

Read more


Performance@theDSM: The Fair One

A legend in her own right, any new work by Shanta Gokhale deserves to be celebrated. This November, Performance@theDSM pays tribute to her latest play by hosting a dramatic reading for public.

Menghaobi: The Fair One, written by Gokhale, directed by Mahesh Dattani and produced by Playpen Performing Arts Trust will be hosted on 25th November, 2017 at the DSM. It will be followed by a discussion moderated by Dattani.

The play is about a complacent middle-class homemaker from Delhi questioning India’s most revered political activist and her struggle. Irom Sharmila has spent 16 years fasting to repeal Armed Forces (Special Powers) Act (AFSPA) in Manipur and stop political violence in India’s insurgent states. The play navigates through grappling the uncertainties of Sharmila Irom’s future and the states affected by the AFSPA act.  

About Shanta Gokhale

Shanta Gokhale is an eminent novelist, translator, columnist and performing arts critic. Her works include two novels, plays, short stories, film scripts, and many features. She has translated plays from and to English. She has also published a critical study on Marathi theatre, Playwright at the Centre: Marathi Drama from 1843 to the Present and has edited books on the works of Satyadev Dubey and Veenapani Chawla. 

Title: Menghaobi: The Fair One

Written by: Shanta Gokhale

Produced by: Playpen Performing Arts Trust

Directed by: Mahesh Dattani

Cast: Anadi Nagar, Ashish Joshi, Gaurangi Dang, Padma Damodaran, Parth Zutshi and Sukhita Aiyar

Tickets: Rs. 250

Book your tickets on BookMyShow.


Conversations@theDSM: Rasika Agashe

   Image source: YouTube

Rasika Agashe is an actor and director working with the Marathi and Hindi theatre industry. She is a graduate from the National School of Drama and a full-time theatre practitioner. Rasika has also been featured on TV, film and the web. Ajji, her latest independent film as an actor made its debut at the Busan International Film Festival.

Rasika is also a co-founder of Being Association, a group working on promoting performing arts. The group produces plays while working on the promotion and education of theatre in India.

At the DSM, Rasika Agashe will talk about her theatre company, the industry around theatre and using theatre and drama for education in recent times. Conversations@theDSM are a part of the DSM’s Rekha Sabnis Memorial Series.

 

Date and time: 12th November 2017, 5 PM

Venue: 5th Floor, The Drama School Mumbai, Girgaon, Mumbai – 400 004

Entry: Free

 


A Look Back: Conversations@theDSM with Shernaz Patel

Conversations@theDSM has brought theatre veterans and raw talent together to discuss myriad nuances of drama and theatre. Last week, actor Shernaz Patel came to DSM to speak on theatre and share her experiences.

Shernaz was interviewed by Manjiri Pupala, a talented actress and an award-winning documentary film-maker. With a gathering of 50 people, Shernaz was able to mesmerise the audience by narrating tales from her early theatre days.

Read more


November@theDSM: Dramatic reading of Shanta Gokhale's new piece!

With November, we become more aware that the year is about to end. That doesn’t necessarily have to be a bad thing. You can make it better by being a part of theatre by participating in a workshop, be part of the conversation surrounding theatre, or even just attending a reading of a new play by the legendary Shanta Gokhale!

In November, we bring you three amazing events to be a part of. The details as follows.

Read more


Conversations@theDSM: Shernaz Patel and Manjiri Pupala

After a small break in September, Conversations@theDSM is back in October!

This month we have veteran theatre actor and co-founder of RAGE Productions, Shernaz Patel, who will be interviewed. Shernaz has an immense experience in acting, not only in theatre, but also in films and TV. A multi-talented thespian, Shernaz was born and brought up in a theatre family as her parents, Ruby and Burjor Patel, have been two of the most prominent figures in Gujarati theatre.

Shernaz Patel will be taking us through her life, her idea of theatre, RAGE, and also give an insight about how growing up in a theatre family helped her as a person and a thespian.

Read more